Ga naar website navigation Ga naar artikel navigatie Ga naar inhoud

1. Maatschappelijke uitstraling van onderzoek en instituten

167.000 bezoekers voor Radboud Reflects

Het tweede coronajaar was voor lezingenorganisator Radboud Reflects een bijzonder jaar. Hoofd programmering Anouta de Groot: ’Het kostte veel extra energie om alles online georganiseerd te krijgen en we misten ons publiek.’ De inspanningen troffen doel, met een groot aantal extra bezoekers dat de programma’s volgden via een livestream, achteraf terugkeken of het beluisterden van de podcast ervan.

Van de 63 in 2021 georganiseerde publieksprogramma’s waren er elf met publiek in de zaal, de rest was online te volgen. De publieksprogramma’s werden in totaal door 17.000 kijkers live bekeken, daarnaast werden de programma’s achteraf nog in totaal 150.000 keer bekeken. Gemiddeld werden met een programma 2.650 mensen bereikt, een veel hoger aantal dan in ‘normale’ jaren. Normaal gesproken worden niet alle programma’s gestreamd, vanwege de extra kosten en inspanningen die de stream met zich meebrengen.

Hoogtepunten van het jaar waren het gesprek met de Amerikaanse politiek-filosoof Michael Sandel in maart, live door 750 mensen gevolgd en achteraf nog eens 40.000 keer bekeken, en het programma De Nacht, een ode aan het nachtleven, met 100 live deelnemers in Doornroosje en 6.200 kijkers die thuis achter hun beeldscherm luisterden naar de Radboud- wetenschappers en genoten van de livemuziek.  

OnePlanet succesvol met twee nieuwe AI-labs

De campus werd in 2021 twee laboratoria rijker die met kunstmatige intelligentie (artificial intelligence of AI) bijdragen aan maatschappelijke uitdagingen. De labs zijn onderdeel van inmiddels 24 AI-labs actief binnen ICAI (Innovation Center for Artificial Intelligence), een nationaal netwerk gericht op technologie- en talentontwikkeling tussen kennisinstellingen, industrie en overheid op het gebied van Artificial Intelligence (AI).

Het eerste nieuwe AI-lab in 2021 lab op de campus is Precision Health, Nutrition and Behavior, een samenwerkingsverband tussen onder andere de Radboud Universiteit, OnePlanet Research Center, Radboudumc en Wageningen University & Research. Ook negen industriële bedrijven werken mee. Binnen het nieuwe lab gaan acht promovendi en drie postdocs aan de slag met nieuwe sensoren, algoritmes, en chatbots, voor een verbeterde gepersonaliseerde ondersteuning op het gebied van gezondheid en (eet)gedrag.

Tibor Bosse, hoogleraar binnen het Behavioural Science Institute en een van de directeuren van het lab: ‘Er worden al ontzettend veel data over gezond gedrag verzameld. Door kunstmatige intelligentie slim in te zetten, kunnen we die data combineren en daarmee mensen op een gepersonaliseerde manier ondersteunen om tot gezond gedrag te komen.’ Zo wil het lab bijvoorbeeld met slimme chatbots mensen motiveren om gezonder te eten of te stoppen met roken.

Het tweede nieuwe lab binnen ICAI en opgericht met steun van OnePlanet, is AI-RONDO (Risk Profiling and Decision Support), een samenwerking van onder meer universiteit, Radboudumc en imec en een reeks industriële partners . Dit lab beoogt een vroegere signalering van Parkinson, naast de ontwikkeling van digitale hulpmiddelen zoals apps en avatars voor betere ondersteuning. Die kunnen mensen een seintje geven als de ziekte verandert zodat zorgverleners op tijd kunnen ingrijpen.

Een van de drie academisch directeuren van AI-RONDO is Marjan Meinders, onderzoeker IQ Healthcare in het Radboudumc. Zij wijst op de bulk aan al beschikbare data op terrein van Parkinson en Alzheimer. 'Door daar AI-algoritmen en -modellen op toe te passen, kunnen we nieuwe verbanden leggen en bijvoorbeeld groepen aanwijzen die een verhoogd risico lopen op het ontwikkelen van complicaties.' Ook kunnen de verrijkte data de behandeling ondersteunen, door signalen in kaart te brengen die aangeven dat er iets aan de hand is, zoals zachter praten, minder articuleren, een verandering in het looppatroon of de hartslag. ‘Met kennis van zulke signalen kan een zorgverlener erger voorkomen', aldus Meinders.

50 jaar Centrum voor Parlementaire Geschiedenis

In februari vierde het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit zijn vijftigjarig bestaan, met een online feest en de lancering van een online jubileumpagina. Het CPG is het aan de universiteit gelieerde instituut voor systematisch onderzoek naar onze parlementaire geschiedenis, opgericht in 1971 door Frans Duynstee, hoogleraar staatsrecht. Tot de kerntaken van het CPG behoort sindsdien de publicatie van de serie Parlementaire Geschiedenis van Nederland na 1945, die in het vakgebied geldt als standaard.

In de loop der jaren zijn er veel taken bijgekomen, zoals onderwijs aan studenten en de uitgave van hetJaarboek Parlementaire Geschiedenis. In november verscheen de drieëntwintigste editie, over de spanningsvolle relatie tussen wetenschap en politiek. RIVM-directeur Jaap van Dissel was aanwezig bij de feestelijke presentatie.

Een ander langlopend project van het CPG is de serie biografieën van oud-premiers. Politieke biografieën van onder anderen Dries van Agt en Piet de Jong verschenen al, momenteel wordt gewerkt aan die van Ruud Lubbers.

Ook publiceerde het CPG studies over aftredende bewindspersonen en over kabinetsformaties. Vanwege de ontwikkelde expertise wordt het CPG regelmatig vanuit ‘Den Haag’ gevraagd voor opdrachten en commissies, zoals de commissie die in opdracht van de Tweede Kamer de eerste kabinetsformatie zonder de regisserende rol van de Koning evalueerde.

Volgens directeur Carla van Baalen, hoogleraar Parlementaire geschiedenis aan de Radboud Universiteit, is het CPG van cruciaal belang voor het documenteren en onderzoeken van onze parlementaire geschiedenis. ‘Ons systematisch onderzoek is van grote waarde voor ons collectieve politieke geheugen, waarover nu juist wordt geklaagd dat dat in Den Haag aan het afnemen is als gevolg van de hoge omloopsnelheid van politici.’ Volgens Van Baalen blijft het CPG dan ook een onmisbaar onderzoekinstituut. ‘Mensen zonder geheugen kunnen maar moeizaam functioneren, en datzelfde geldt voor een collectief, een land als geheel.’

‘Ons systematisch onderzoek is van grote waarde voor ons collectieve politieke geheugen.’

Carla van Baalen, directeur Centrum voor Parlementaire Geschiedenis en hoogleraar Parlementaire geschiedenis

Sterrenkundig onderzoek als vorm van ontwikkelingssamenwerking

Het wereldwijd netwerk van telescopen Event Horizon Telescope (EHT), dat onder meer zorgde voor de beroemde eerste foto van een zwart gat (2019), wordt uitgebreid met een telescoop in Namibië. Deze Africa Millimetre Telescope (AMT) is mede mogelijk dankzij een garantstelling van de Radboud Universiteit. De AMT wordt de eerste radiotelescoop in Afrika die gevoelig is voor millimetergolflengtestraling, en maakt deel uit van een groot samenwerkingsproject tussen de Radboud Universiteit en de University of Namibia (UNAM).
 
 ‘Door de toevoeging van de AMT aan het netwerk van EHT zijn er meer verbindingen tussen de telescopen mogelijk, zodat betere afbeeldingen en video’s van het zwarte gat in ons eigen sterrenstelsel gemaakt kunnen worden. Wij kunnen hierdoor onze theorieën van zwarte gaten nog beter testen, en begrijpen hoe ze enorme hoeveelheden energie kunnen opwekken’, zegt hoogleraar Astrofysica Heino Falcke, bedenker en wetenschappelijk leider van het project.

De University of Namibia (UNAM) wordt samen met lokale bedrijven verantwoordelijk voor het beheer van de telescoop, wat kansen biedt om eigen sterrenkundig onderzoek uit te voeren en zo hun positie in de wetenschap te versterken. Om de volgende generatie Namibiërs klaar te stomen voor de AMT is het project verrijkt met een educatieprogramma, dat onder de hoede staat van het Radboud Radio Lab. Zo start in januari 2022 de eerste Namibische PhD-student van het AMT Fellowship Programme. Marc Klein Wolt, directeur van het Radboud Radio Lab, spreekt van ‘topwetenschap in Namibië, met Namibië’. Bovendien versterkt de AMT de samenwerking met de al aangehaakte partners, met deelname van tal van gerenommeerde internationale instituten (Universiteit van Amsterdam, het Massachusetts Institute of Technology MIT, Oxford University, University of Turku, Aalto University, het Joint Institute for VLBI-Eric (JIVE) en UNAM).

Klein Wolt noemt het inspirerend om bij te kunnen dragen aan de ontwikkeling van Namibië. ‘Ik praat met wetenschappers, boeren, mensen in de regering, bedrijven. Ik ben steeds op zoek naar de vermenigvuldiging en probeer iets te vinden waar iedereen beter van wordt.’ Een voorbeeld is de impact van het onderzoek op de kinderen in het basisonderwijs, die hij op school liet kennismaken met een mobiel planetarium. ‘Zo mooi. Komt er een stel kinderen op je afgerend: ‘Are you the astronomer? We want to be astronomers too!’ Dat enthousiasme, dat was ons doel. Maar dan moet het wel mogelijk zijn voor kinderen om opgeleid te worden in die richting. Daar willen we graag aan bijdragen.’

Dr Ellen Ndeshi Namhila, Pro Vice Chancellor, Administration and Finance at UNAM & Marc Klein Wolt, directeur Radboud Radio Lab bij de bekendmaking van de garantstelling voor het AMT-project van de Radboud Universiteit/ Foto Barbara Kerkhof, Radboud Radio Lab.

Citizen science project brengt Surinaamse samenleving in kaart

In september is een groot citizen science project gestart waarin historici samen met vrijwilligers de gehele Surinaamse bevolking tussen 1830 en 1950 in kaart gaan brengen. De historici willen zo meer inzicht krijgen in de doorwerking van de slavernij en de koloniale tijd in de Surinaamse samenleving. Het project bouwt voort op de reeds online beschikbaar gemaakte Surinaamse slavenregisters. Ook nu zal het resultaat weer online gepubliceerd worden voor een breed publiek. Het project is een samenwerking tussen historici van de Radboud Universiteit, de Anton de Kom Universiteit van Suriname en de Nationale Archieven van Suriname en Nederland.

‘Met de publicatie van de Surinaamse burgerlijke stand zal het eindelijk mogelijk te zijn om alle vrije inwoners van Suriname terug te vinden tussen 1830 en 1950, dus ook alle mensen die in 1863 vrijkwamen uit slavernij’, aldus projectleider Coen van Galen, historicus aan de Radboud Universiteit. Suriname is voor Van Galen ook een model voor andere voormalige koloniale samenlevingen. Doordat de bevolking van Suriname relatief klein was (oplopend van 55.000 mensen rond 1830 tot 177.000 in 1950) en doordat het Nederlandse bestuur in de koloniale tijd vrijwel alles geregistreerd heeft, biedt deze samenleving op een structurele manier inzicht in de doorwerking van slavernij van generatie op generatie.

Uit zijn vorige project weet Van Galen dat veel vrijwilligers het een zeer waardevol project hebben gevonden. ‘De samenhorigheid is heel groot. En door mee te werken leer je heel veel over de mensen en samenleving waarin ze leefden. Voor veel vrijwilligers was het bijna als een sudoku: elk document was een spannende puzzel om op lossen.’ Binnen het nieuwe project moeten meer dan 300.000 pagina’s aan akten worden ingevoerd, werk voor naar schatting drie jaar. ‘We hopen dat zo veel mogelijk vrijwilligers ons willen helpen.’

Fit for Surgery: Patiënten doorstaan de operaties veel beter

Hoe fitter erin, hoe fitter eruit. Aldus in het kort de inzet van Fit for Surgery, bedoeld om patiënten met leefstijladviezen voor te bereiden op een operatie. Dit jaar werden de resultaten bekend van een twee jaar geleden gestart onderzoek onder patiënten die een operatie voor darmkanker hebben ondergaan. Wat blijkt: na een Fit for Surgery-programma treden twee keer minder complicaties op en liggen patiënten twee dagen minder in het ziekenhuis.

Dit jaar werd daarom het programma uitgebreid naar tal van andere kankersoorten, zoals leverkanker, wekedelentumoren in de buik en buikvlieskanker. Blijven de resultaten zo goed, komen er steeds nieuwe patiëntgroepen bij. Het programma bestaat uit fysieke training, verbetering en aanvulling van voeding, mentale begeleiding en het stoppen met roken en alcohol. Een operatie is als een marathon, zo luidt het devies van het programma: hoe beter getraind, hoe beter je de beproeving doorstaat.

Bijdrage aan bewustwording van privacyrisico’s

Digitale paspoorten, slimme apparaten in elke kamer in je huis, complexe reserveringssystemen voor de koffiebar om de hoek: de samenleving is in rap tempo gedigitaliseerd. Digitaal anoniem blijven wordt steeds moeilijker, is er überhaupt nog een weg terug naar privacyvriendelijke oplossingen? In het in oktober verschenen boek Privacy is Hard, and Seven Other Myths bepleit privacy-onderzoeker Jaap-Henk Hoepman van de Radboud Universiteit een nieuwe aanpak. ‘Het is een belangrijk thema in onze huidige maatschappij, maar het is voor veel mensen nog altijd nauwelijks behapbaar’, aldus Hoepman. ‘Helaas merkte ik dat er nog weinig studiemateriaal is dat privacy bespreekbaar maakt voor een breder publiek. Privacy raakt ons allemaal, en met dit boek wil ik mensen uitleggen hoe al die technologie werkt en wat er anders kan.’

Mythes die in het boek aan bod komen zijn onder andere ‘ik heb toch niets te verbergen’ en ‘we verzamelen helemaal geen persoonsgegevens’. Hoepman laat zien dat achter die gedachtes meer zit, en dat het nog lang niet te laat is om het probleem bij de wortel aan te pakken. ‘We zijn gewoon te veel gewend geraakt aan de huidige systemen. Dat noem ik technologisch determinisme: de gedachte het internet nu eenmaal deze kant op is gegroeid, dus zo moet het voor altijd werken. Maar het internet is iets dat wij als samenleving gezamenlijk ontwikkelen, en dat kán ook de andere kant op groeien.’

Heiligverklaring Titus Brandsma stap dichterbij

De heiligverklaring van Titus Brandsma is een stap dichterbij gekomen. Paus Franciscus heeft in november het wonder erkend dat wordt toegeschreven aan Brandsma: de genezing van pater Driscoll. De pater zou zijn genezen van maagkanker dankzij gebeden van omstanders gericht aan Titus Brandsma. De bisschoppen en kardinalen van de Congregatie voor Heiligverklaringen hadden dat wonder al eerder erkend, en nu paus hun advies overneemt is het nog een kwestie van tijd om de heiligverklaring te voltrekken.

Titus Brandsma was rector magnificus en hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit – destijds Katholieke Universiteit Nijmegen. Hij kwam om het leven in concentratiekamp Dachau, een half jaar nadat hij wegens zijn verzet tegen het nationaalsocialisme door de nazi’s was gearresteerd. In 2005 werd hij verkozen tot Grootste Nijmegenaar aller Tijden. Vanwege de op handen zijnde heiligverklaring heeft het Titus Brandsma Instituut, verbonden aan de Radboud Universiteit, een speciale website gelanceerd.

Thomas Quartier benoemd tot Theoloog des Vaderlands

Thomas Quartier (1972), hoogleraar Liturgiewetenschap aan de Radboud Universiteit, is eind november verkozen tot de Theoloog des Vaderlands 2021-2022. Hij is aankomend jaar de ambassadeur van de theologie in Nederland. Quartier, de elfde Theoloog des Vaderlands, is als monnik verbonden aan de Abdij Keizersberg in Leuven.

In zijn publieke optredens en academische werk is Quartier een pleitbezorger voor de monastieke traditie. In het interview met presentator Jacobine Geel bij de bekendmaking van zijn benoeming, zegt hij daarover: ‘Vanuit het klooster wil ik proberen onverwachte, misschien wel radicale geluiden te laten horen.’ En: ‘Als ik kijk naar de vermoeidheid die in de samenleving ontstaat door corona, dan kan ik als monnik wel een spiegel zijn.’

‘Vanuit het klooster wil ik proberen onverwachte en misschien wel radicale geluiden te laten horen.’

Thomas Quartier, hoogleraar Liturgiewetenschap en Theoloog des Vaderlands

De jury prijst de manier waarop Quartier, als academicus én kloosterling, de waarde en schoonheid van het monastieke leven in Nederland onder de aandacht brengt en op actuele thema’s betrekt. Zijn standpunt met betrekking tot open grenzen brengt hij in diverse interviews naar voren: ‘In de Regel van Benedictus uit de zesde eeuw staat dat je iedere vreemdeling die aan je deur klopt, moet ontvangen als God zelf. Daar kan ik niets anders van maken dan dat je niemand mag afwijzen die bij je grenzen komt. Een utopisch geluid wellicht, maar toch vind ik het vanuit mijn eigen radicale levensvorm mijn taak om dat geluid te laten klinken. Een radicale vraag te stellen: Waar halen we het recht vandaan om over ‘ons land’ te spreken?’

Ook Denker des Vaderlands komt van Radboud Universiteit

Paul van Tongeren is in maart benoemd tot de nieuwe Denker des Vaderlands. Van Tongeren, tot zijn emeritaat in 2015 hoogleraar Wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit, zal deze functie voor twee jaar vervullen.  

Van Tongeren is filosoof en theoloog. In 2013 won hij met Leven is een kunst de Socratesbeker voor het beste prikkelende filosofieboek van het jaar. Hij is een van de voornaamste Nederlandse kenners van het werk van Friedrich Nietzsche. 

Een Denker des Vaderlands is volgens de organisatoren onder meer in staat 'de hectiek van het nieuws in een groter verband te plaatsen'. 'Op die manier verdiepen zij niet alleen de actualiteit en het publieke debat, maar maken zij de filosofie ook aantrekkelijk voor een breed publiek.'