Ga naar website navigation Ga naar artikel navigatie Ga naar inhoud

3. Honoreringen en subsidies voor Radboud-wetenschappers

Onderzoekers van de universiteit en het Radboudumc konden ook in 2021 delen in de beurzen van de European Research Council (ERC) en het Talentenprogramma van NWO. Verder de bijzondere honorering van een Stevinpremie voor hoogleraar Bart Jacobs, en de in 2021 verstrekte eredoctoraten in deze selectie van in 2021 toegekende prijzen en subsidies.

Drie ERC Starting Grants

Aan drie wetenschappers van de Radboud Universiteit is een Starting Grant van de European Research Council toegekend. Tim Kietzmann (Donders Instituut) gaat zicht onderzoeken in een meer natuurlijke setting; Willem Velema (faculteit NWI) gaat de functie van RNA in cellen bestuderen; Rogier Kievit (Donders Instituut) gaat de cognitieve dynamiek bij kinderen in beeld brengen. De ERC Starting Grants helpen jonge onderzoekers om zelf een onderzoeksgroep op te bouwen. De beurzen kunnen oplopen tot 1,5 miljoen euro per project.

NWO-Talentprogramma: Vici, Vidi, Veni

Het Talentprogramma van NWO telt drie tredes. Als hoogste de Vici-premies (1,5 miljoen euro), om de zeer ervaren onderzoekers (veelal hoogleraren) verder op weg te helpen in de uitbouw van een vernieuwende onderzoekslijn. Voor een jongere garde talenten is er het Vidi-programma, met in 2021 78 verstrekte beurzen (0,8 miljoen euro). Tenslotte zijn 89 veelbelovende jonge wetenschappers gehonoreerd met een Veni-financiering (maximaal 0,3 miljoen euro). De oogst voor universiteit en Radboudumc in 2021: drie vici’s, elf vidi’s en acht Veni’s.

VICI. Eliane Seegers (Sociale Wetenschappen) gaat met haar vici-beurs onderzoek doen naar kansen en uitdagingen in begrijpend lezen van digitale teksten. Zijn kinderen digital natives voor wie dit probleemloos gaat, of kunnen ze hun aandacht niet meer richten, waardoor ze niet tot diep tekstbegrip komen?
Michiel Vermeulen (Moleculaire biologie, faculteit Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica) gaat onderzoek doen naar modificaties van RNA-moleculen. Deze spelen een belangrijke rol bij het reguleren van genexpressie.
Dirk Lefeber (hoogleraar Glycosyleringsziekten in de Neurologie, Radboudumc) wil het suikermetabolisme in het lichaam ontrafelen: dit proces zou hetzelfde moeten zijn in ons hele lichaam, maar lijkt anders te verlopen in hersenen en spieren. Inzicht hiervoor opent deuren naar gerichtere behandelingen.

VIDI. De medische faculteit in het Radboudumc haalde in 2020 drie vidi-beurzen binnen: Sandra Heskamp bestudeert een nieuwe behandelmethode voor therapieresistente kankercellen en Rick Helmich de invloed van stress op het ziektebeloop van Parkinson. Parkinson speelt een rol in nog twee andere honoreringen: Geert Litjens brengt medische disciplines bij elkaar voor een betere behandeling, terwijl Lennart Verhagen (Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour) geluidsgolven gaat beproeven in de aanpak van hersenaandoeningen.
Het Donders Instituut noteert vier honoreringen: naast Verhagen gaat Vitória Piai na hoe hersenen woorden opzoeken, verricht Linda Geerligs een studie naar de opeenstapeling van kennis in het oudere brein en gaat Marloes Henckens onderzoek doen naar herinneringen aan traumatische gebeurtenissen.
Tenslotte nog vier honoreringen voor onderzoekers van de universiteit: wiskundige Magdalena Kedziorek wil het inzicht verdiepen in het verloop van rekenprocessen, Sarian Kosten gaat na hoe broeikasgassen ontsnappen uit ondiepe wateren, Bart Mennink (Digital security) duikt dieper in de wereld van de cryptografie en als vierde sleept het Centrum voor Internationaal Conflict Analyse and Management (CICAM) een premie in de wacht: Romain Malejacq gaat een studie verrichten naar de houding van commandanten, en hoe die bijdraagt aan het verloop van de strijd.

VENI. Met de acht Veni-beurzen gaan jonge Nijmeegse wetenschappers onder andere onderzoek doen naar het vertragen van Parkinson door lichaamsbeweging, de genetische complexiteit van psychiatrische aandoeningen, het meten van angstherinneringen in de hersenen en de impact van virussen op de uitstoot van broeikasgassen door bodems. De acht gehonoreerde veni’s zijn ecoloog Paula Dalcin Martins, de biologen M. van Dop en Suzan Stelloo en vijf onderzoekers van het Radboudumc: Margo Dona, Lily Verhagen, Sirwan Darweesh, Marieke Klein en Kübra Gülmez-Karaca.

Vier NWO Open Competitie-subsidies

Vier onderzoeksprojecten van de Radboud Universiteit en Radboudmc krijgen een NWO Open competitie-subsidie van het NWO-domein Sociale en Geesteswetenschappen. De financiering (maximaal 0,8 miljoen euro) biedt een kans op vrij onderzoek, zonder randvoorwaardes.

Gehonoreerd zijn: de hoogleraren Roshan Cools en David Norris (Donders Instituut), die met hoge-resolutie hersenscans een beter begrip willen krijgen van de werking van breinpillen, met name de veelgebruikte dopaminepillen. In het tweede project gaan de taalwetenschappers Catia Cucchiarini en Helmer Strik aan de slag met geavanceerde spraaktechnologie en learning analytics voor leesonderwijs op maat. Hoogleraar theoretische taalwetenschap Helen de Hoop tekent voor het derde project, over het effect van de keuze tussen de aanspreekvormen ‘u’ en ‘jij’, in verschillende talen. Ten slotte gaan de hoogleraren Ivan Toni en Karin Roelofs (Donders Instituut) een studie verrichten naar controlemechanismen van sociaal-emotionele regulatie.

Nationale wetenschapsagenda NWA

Hoogleraar Bestuurskunde Jan Kees Helderman is betrokken bij een van de drie projecten die zijn gehonoreerd binnen het programma ‘Vernieuwing van Toezicht’ van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). Dit project, met als hoofdaanvrager de Erasmus Universiteit, richt zich op het integreren van kennis en ervaringen van kwetsbare burgers in de dienstverlening die zij ontvangen. Helderman concentreert zich binnen dit programma op de jeugdzorg. De Nationale Wetenschapsagenda wil wetenschappers samenbrengen met burgers om met innovatieve projecten een bijdrage te leveren aan de maatschappij van morgen.

Universiteit ontvangt vluchtelingwetenschapper dankzij Hestia Impuls

Dankzij de Hestia-impuls van NWO verwelkomt de universiteit de Eritrese sociaal geograaf Dawit Tesfay Haile. Hij gaat in de Faculteit der Managementwetenschappen onderzoek doen naar de alledaagse uitdagingen van Eritrese vluchtelingen in Nederland en Duitsland. De vraag is hoe migranten omgaan met het spanningsveld aan verwachtingen, met aan de ene kant de verwachtingen en morele druk van het migratiebeleid, en aan de andere kant de verwachtingen van hun sociale netwerken en de diasporagemeenschap.

De Hestia Impuls Vluchtelingen in de wetenschap van NWO is een impuls waarmee dit jaar tien gevluchte academici de kans krijgen om hun wetenschappelijke carrière voort te zetten in Nederland. Door aan te sluiten bij lopende Nederlandse onderzoeksprojecten krijgen deze nieuwkomers een steun in de rug bij het opbouwen van een netwerk en kunnen ze hun kennis en vaardigheden vergroten én verspreiden.

Ammodo Science Award voor Floris de Lange

Floris de Lange, hoogleraar Waarneming en cognitie aan het Donders Instituut van de Radboud Universiteit, ontving de Ammodo Science Award 2021. De Lange is een van de acht laureaten van de tweejaarlijkse prijs. De wetenschappers ontvangen ieder een geldbedrag van 300.000 euro, dat ze kunnen gebruiken om nieuwe wegen te verkennen in fundamenteel onderzoek.

Door heel precies hersenactiviteit te meten stelt De Lange vast hoe informatie door het brein ‘stroomt’. Hij toonde onder meer aan dat ons brein werkt als een voorspellingsmachine. Door de toekomst actief te voorspellen kan rekenkracht worden bewaard voor het verwerken van informatie die afwijkt van de verwachting. Zo werkt het brein energiezuiniger. Ook ontdekte hij dat voorkennis zich in een andere laag van het brein bevindt dan informatie vanuit de zintuigen. 

Vier nieuwe leden Academia Europaea

Radboud-hoogleraren Teun Bousema (Epidemiologie van Tropische Infectieziekten), Enny Das (Communicatie en beïnvloeding), Judith Prins (Medische psychologie) en Jolanda de Vries (Translationele tumorimmunologie) zijn in 2021 benoemd als nieuwe leden van de Academia Europaea. De Academia Europaea is een Europees genootschap van wetenschappers die behoren tot de mondiale top. In de Academia Europaea zijn ruim tweeduizend topwetenschappers uit Europa verzameld over de hele breedte van de wetenschap. Jaarlijks worden de meest aansprekende internationale kandidaten uitgekozen; in totaal werden in 2021 veertien nieuwe Nederlandse leden benoemd

Impulsen voor onderzoek Kunstmatige Intelligentie

Kunstmatige Intelligentie of Artificial Intelligence (AI) is een veld waarin de Radboud Universiteit uitstekend voor de dag komt. Op basis van de citatiescore staan de AI-onderzoekers op nummer één in AI-onderzoek in Nederland, waarbij de universiteit zich onderscheidt met een grote aandacht voor toepassingen van AI waarbij de mens centraal staat. 

Het AI-speelveld op de campus is in 2021 nog groter geworden. Onder de vlag ROBUST zijn in Nederland zeventien AI-labs samengebracht, waarvan acht op terrein van de gezondheidszorg. Het Radboudumc leidt vijf van deze acht labs, een zesde lab vindt onderdak bij de Radboud Universiteit, waarmee Nijmegen een derde van dit project voor rekening neemt. Elk lab krijgt tien promovendi, een vast staflid en ondersteuning door wetenschappelijk programmeurs.

ROBUST gaat met in totaal ruim 95 miljoen euro (gefinancierd door NWO) de komende tien jaar onderzoek uitvoeren, als publiek-privaat programma met 54 partners (21 kennisinstellingen waaronder 4 hogescholen, 23 bedrijven en 10 maatschappelijke organisaties). Samen zoeken zij naar nieuwe AI-toepassingen op uiteenlopende terreinen als de energiesector, de spoorwegen, de media, hightech industrie en de gezondheidszorg. Ook geeft elk lab aandacht aan ethische en maatschappelijke aspecten.

De vijf AI-labs op de campus omvatten een breed spectrum van onderzoek. Zo krijgen de cardiologen een lab om met een nieuwe techniek de kransslagaders van het hart beter in beeld te brengen. In het tweede lab werken wetenschappers samen met Siemens aan een slimmer gebruik van MRI-beelden, het derde lab (samen met MeVis Medical Solutions uit Duitsland) werkt aan software voor CT-longkankerscreening, ontwikkeld in het Radboudumc en inmiddels wereldwijd in gebruik. Naast de vernieuwing van de software zoekt het lab naar nieuwe toepassingen in andere medische gebieden.

De twee laatste laboratoria op de Nijmeegse campus onder de vlag van ROBUST zijn de al bestaande AI-labs Thira (medische beeldanalyse met AI) en AI for Health, waarbij ook Verily van Google is aangeschoven. Dit lab werkt aan innovaties voor een betere en goedkopere gezondheidszorg, met name voor mensen met Parkinson. De toekenning van het ROBUST-project betekent een grote stimulans voor het AI-onderzoek, aldus Bram van Ginneken, hoogleraar AI in het Radboudumc: ‘De verwevenheid van toponderzoek in het Radboudumc en de Radboud Universiteit, gelinkt aan de slagkracht van bedrijven, biedt ons de unieke kans om onze internationale toppositie in AI voor de gezondheidszorg in Nijmegen verder uit te bouwen.'

Het belang van AI op de campus wordt verder onderstreept met AI-projecten binnen OnePlanet Research Centrum. Hierbij gaat het om impact maken binnen de samenleving met innovatieve technieken op het gebied van voeding en gezondheid, waarvoor OnePlanet in samenwerking met diverse AI-partners op de campus (en met spinoffs daarbuiten) zoekt naar kansrijke projecten, met name op gebied van cloud based computing, neurotech en gut-brain interaction-algoritmes. In 2022 worden de eerste concrete projecten voorzien. Meer over OnePlanet leest u hier in dit Jaarverslag. 

Het AI-onderzoek heeft tenslotte een impuls gekregen dankzij een honorering uit het Nationaal Groeifonds. Uit dit fonds zijn tien projecten gefinancierd, waaronder AiNed, een investeringsprogramma voor benutting van AI voor de Nederlandse economie en samenleving. De Radboud Universiteit levert een bijdrage binnen de AiHub Oost NL, waarbij ook het Radboudumc en de universiteiten van Wageningen en Twente zijn betrokken. Deze hub richt zich op velerlei toepasingen, zoals de gezondheidszorg, energie en duurzaamheid en vrede en recht.      

Twee nieuwe KNAW-leden

Jana Roithova, hoogleraar Spectroscopie en analyse en Conny Aerts, hoogleraar Asteroseismologie, zijn in april 2021 gekozen tot nieuw lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). In totaal werden er in deze ronde 23 leden benoemd. 

Leden van de KNAW, vooraanstaande wetenschappers uit alle disciplines, worden gekozen op grond van voordrachten van collega’s binnen en buiten de Akademie. De KNAW telt circa vijfhonderdvijftig leden. Een lidmaatschap is voor het leven.

Fleur Zeldenrust lid De Jonge Akademie

Fleur Zeldenrust werd in 2021 benoemd als lid van De Jonge Akademie (KNAW). Leden van De Jonge Akademie zijn onderzoekers uit verschillende disciplines die zich wetenschappelijk hebben bewezen en minder dan tien jaar geleden zijn gepromoveerd. In totaal werden tien nieuwe leden benoemd.

Zeldenrust is computationeel hersenwetenschapper bij het Donders Instituut van de Radboud Universiteit. Zij onderzoekt de werking van de hersenen door te kijken naar de berekeningen die de hersenen moeten doen om te kunnen functioneren. Ze maakt hierbij gebruik van wiskundige analyses en computersimulaties en werkt samen met onder andere biologen, psychologen, computerwetenschappers en wis- en natuurkundigen. Ze geeft leiding aan het Europese SmartNets project, waarbij vanuit verschillende perspectieven wordt onderzocht hoe biologische netwerken (zoals netwerken van hersencellen, of spreeuwen in een zwerm) functioneren. Binnen De Jonge Akademie wil ze graag werken aan de verbetering van de academische gemeenschap, maar ook de verbinding zoeken met de kunsten om te laten zien hoe echte en kunstmatige hersenen werken.

KNAW Early Career Award voor Chiara Beneduce

De KNAW Early Career Award bestaat uit een bedrag van 15.000 euro en een kunstwerk, en is bedoeld voor onderzoekers in Nederland die aan het begin van hun carrière staan en vernieuwende, originele onderzoeksideeën hebben. In totaal werden er in deze ronde twaalf awards toegekend. 

Chiara Beneduce is postdoc onderzoeker geschiedenis van de filosofie aan de Radboud Universiteit. Haar  onderzoek spitst zich toe op de relatie tussen natuurfilosofie en geneeskunde in het laatmiddeleeuwse denken. Vanuit die achtergrond belicht ze onbekende middeleeuwse opvattingen over het lichaam, met name theorieën over voortplanting en zintuiglijke waarneming. Beneduce combineert haar kennis van de geschiedenis van filosofie en wetenschap met haar belangstelling voor hedendaagse filosofie van de wetenschap. Haar gecombineerde onderzoek naar premoderne medische theorieën en hedendaagse kwesties in de filosofie van de geneeskunde inspireert haar onderzoeksagenda.

Bart Jacobs ontvangt Stevinpremie 2021

Bart Jacobs, hoogleraar Security, Privacy en Identity aan de Radboud Universiteit, ontving op 13 oktober de Stevinpremie 2021. De Stevinpremie is de hoogste onderscheiding in de wetenschap voor een onderzoeker (of een combinatie van twee à drie onderzoekers) in Nederland die een bijzonder succes heeft behaald op het gebied van kennisbenutting voor de samenleving. Jacobs is de eerste wiskundige die de Stevinpremie ontvangt, vooral dankzij de toepassingen en breedte van zijn onderzoek. De laureaten krijgen ieder 2,5 miljoen euro, te besteden aan wetenschappelijk onderzoek en activiteiten met betrekking tot kennisbenutting.
Jacobs is van oorsprong wiskundige en filosoof en ontwikkelde zich breed. Hij is een van de internationaal meest toonaangevende wetenschappers in zijn oorspronkelijke vakgebied: logica en theoretische informatica, waarover hij twee handboeken schreef. Tevens doet hij heel praktisch werk zoals aan PEP, een techniek voor de veilige opslag en uitwisseling van (patiënten)data voor medisch onderzoek.

Bart Jacobs, winnaar Stevinpremie 2021/Foto: Studio Oostrum, NWO

De achterliggende ideeën van de door hem ontwikkelde app IRMA, waarmee op steeds meer plaatsen kan worden ingelogd, is in 2021 overgenomen door de Europese Commissie voor de ontwikkeling van een nieuwe Europese identity wallet. Jacobs’ kritische commentaar op de European Payment Service Directive PSD2 – ‘een Europese strategische blunder’ – leidde tot een hoorzitting in de Tweede Kamer en een wending in het debat.
Jacobs is oprichter van iHub, de interdisciplinaire onderzoeksgroep van de Radboud Universiteit voor Security, Privacy & Data Governance. Hier doen onderzoekers vanuit de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen, engineering en natuurwetenschappen samen onderzoek naar urgente vraagstukken op het gebied van digitalisering.

Eredoctoraat verleend aan Holger Fleischer

Prof. dr. Holger Fleischer (1965) ontving tijdens de Dies Natalis een eredoctoraat. Hij is directeur van het Max Planck Institut für ausländisches und internationales Privatrecht in Hamburg en hoogleraar aan de Bucerius Law School in Hamburg. Het eredoctoraat werd hem uitgereikt door prof. dr. Claartje Bulten.